Raporti i Bankës Botërore: Pavarësisht tensioneve ekonomia globale e qëndrueshme, kjo dekadë më e dobëta nga vitet 1960

Në një raport të Bankës Botërore ‘’Global Economic Prospect’’, thuhet se ekonomia globale është duke treguar qëndrueshmëri më të madhe nga ajo që ishte parashikuar. Kjo po ndodh edhe pavarësisht tensioneve të vazhdueshme tregtare dhe pasigurive politike.

Në raport thuhet edhe se, rritja pritet të mbetet përgjithësisht e qëndrueshme gjatë dy viteve të ardhshme, duke u ngadalësuar në 2.6% në vitin 2026 dhe më pas duke u rritur në 2.7% në vitin 2027, një rishikim në rritje krahasuar me parashikimin e qershorit.

‘’ Kjo qëndrueshmëri pasqyron rritje më të mirë sesa pritej—sidomos në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, të cilat përbëjnë rreth dy të tretat e rishikimit në rritje të parashikimit për vitin 2026. Megjithatë, edhe nëse këto parashikime realizohen, vitet 2020 janë në rrugë për t’u bërë dekada më e dobët për rritjen globale që nga vitet 1960. Ritmi i ngadalshëm po zgjeron hendekun e standardit të jetesës në mbarë botën, konstaton raporti: në fund të vitit 2025, pothuajse të gjitha ekonomitë e avancuara kishin të ardhura për frymë mbi nivelet e vitit 2019, por rreth një në katër ekonomi në zhvillim kishin të ardhura për frymë më të ulëta’’, thuhet në komunikatë.

Në raport thuhet edhe se, në vitin 2025, rritja u mbështet nga një rritje e tregtisë përpara ndryshimeve të politikave dhe nga rregullime të shpejta në zinxhirët globalë të furnizimit. Këto nxitje pritet të zbehen në vitin 2026, teksa tregtia dhe kërkesa e brendshme dobësohen, shkruan Gazeta Express, transmeton Periskopi.

“Me kalimin e çdo viti, ekonomia globale është bërë më pak e aftë të gjenerojë rritje dhe duket se është bërë më rezistente ndaj pasigurisë së politikave,” tha Indermit Gill, Kryeekonomist i Grupit të Bankës Botërore dhe Zëvendëspresident i Lartë për Ekonominë e Zhvillimit. “Por dinamizmi ekonomik dhe qëndrueshmëria nuk mund të divergojnë për shumë kohë pa dëmtuar financat publike dhe tregjet e kredisë. Në vitet në vijim, ekonomia botërore pritet të rritet më ngadalë sesa në vitet e trazuara 1990—ndërkohë që mban nivele rekord të borxhit publik dhe privat. Për të shmangur stagnimin dhe papunësinë, qeveritë në ekonomitë në zhvillim dhe të avancuara duhet të liberalizojnë në mënyrë agresive investimet private dhe tregtinë, të frenojnë konsumin publik dhe të investojnë në teknologji të reja dhe arsim.”

Në vitin 2026, rritja në ekonomitë në zhvillim pritet të ngadalësohet në 4% nga 4.2% në vitin 2025, përpara se të rritet lehtë në 4.1% në vitin 2027, ndërsa tensionet tregtare zbuten, çmimet e mallrave stabilizohen, kushtet financiare përmirësohen dhe flukset e investimeve forcohen. Rritja pritet të jetë më e lartë në vendet me të ardhura të ulëta, duke arritur mesatarisht 5.6% gjatë viteve 2026–27, e nxitur nga kërkesa e brendshme në rritje, rimëkëmbja e eksporteve dhe inflacioni në rënie. Megjithatë, kjo nuk do të mjaftojë për të ngushtuar hendekun e të ardhurave midis ekonomive në zhvillim dhe atyre të avancuara. Rritja e të ardhurave për frymë në ekonomitë në zhvillim pritet të jetë 3% në vitin 2026—rreth një pikë përqindjeje më poshtë se mesatarja e periudhës 2000–2019. Me këtë ritëm, të ardhurat për frymë në ekonomitë në zhvillim pritet të jenë vetëm 12% e nivelit të ekonomive të avancuara.

Këto trende mund të përkeqësojnë sfidën e krijimit të vendeve të punës me të cilën përballen ekonomitë në zhvillim, ku 1.2 miliardë të rinj do të hyjnë në moshë pune gjatë dekadës së ardhshme. Kapërcimi i kësaj sfide kërkon një përpjekje gjithëpërfshirëse politike të përqendruar në tre shtylla. E para është forcimi i kapitalit fizik, digjital dhe njerëzor për të rritur produktivitetin dhe punësueshmërinë. E dyta është përmirësimi i mjedisit të biznesit duke rritur besueshmërinë e politikave dhe sigurinë rregullatore, në mënyrë që firmat të mund të zgjerohen. E treta është mobilizimi në shkallë i kapitalit privat për të mbështetur investimet. Së bashku, këto masa mund të ndihmojnë në zhvendosjen e krijimit të vendeve të punës drejt punësimit më produktiv dhe formal, duke mbështetur rritjen e të ardhurave dhe uljen e varfërisë.

Përveç kësaj, ekonomitë në zhvillim duhet të forcojnë qëndrueshmërinë fiskale, e cila është dobësuar vitet e fundit nga goditje të njëpasnjëshme, nevoja në rritje për zhvillim dhe kosto më të larta të shërbimit të borxhit. Një kapitull i veçantë i raportit ofron një analizë gjithëpërfshirëse të përdorimit të rregullave fiskale nga ekonomitë në zhvillim, të cilat vendosin kufij të qartë për huamarrjen dhe shpenzimet qeveritare për të ndihmuar në menaxhimin e financave publike. Këto rregulla zakonisht lidhen me rritje më të fortë, investime private më të larta, sektorë financiarë më të qëndrueshëm dhe një aftësi më të madhe për t’u përballur me goditje të jashtme.

“Me borxhin publik në ekonomitë në zhvillim dhe ato në tranzicion në nivelin më të lartë në më shumë se gjysmë shekulli, rikthimi i besueshmërisë fiskale është bërë një prioritet urgjent,” tha M. Ayhan Kose, Zëvendëskryeekonomist i Grupit të Bankës Botërore dhe Drejtor i Grupit të Parashikimeve. “Rregullat fiskale të dizajnuara mirë mund t’i ndihmojnë qeveritë të stabilizojnë borxhin, të rindërtojnë hapësirat e politikave dhe të reagojnë më efektivisht ndaj goditjeve. Por rregullat vetëm nuk mjaftojnë: besueshmëria, zbatimi dhe angazhimi politik përcaktojnë në fund nëse rregullat fiskale sjellin stabilitet dhe rritje.”

Më shumë se gjysma e ekonomive në zhvillim tashmë kanë të paktën një rregull fiskal në fuqi. Këto mund të përfshijnë kufij për deficitin fiskal, borxhin publik, shpenzimet qeveritare ose mbledhjen e të ardhurave. Ekonomitë në zhvillim që adoptojnë rregulla fiskale zakonisht shohin përmirësim të bilancit buxhetor me 1.4 pikë përqindjeje të PBB-së pas pesë vitesh, pasi merren parasysh pagesat e interesit dhe luhatjet e ciklit ekonomik. Përdorimi i rregullave fiskale rrit gjithashtu me 9 pikë përqindjeje gjasat për një përmirësim shumëvjeçar të bilanceve buxhetore. Megjithatë, përfitimet afatmesme dhe afatgjata të rregullave fiskale varen në masë të madhe nga forca e institucioneve, konteksti ekonomik në të cilin ato zbatohen dhe mënyra se si janë dizajnuar, thuhet në raport.