BE mund të zgjerohet në 30 shtete deri në vitin 2028, a është Kosova pjesë e këtij zgjerimi?

Që nga anëtarësimi i Kroacisë në vitin 2013, strategjia e zgjerimit të Bashkimit Evropian ka lëvizur shumë pak sa i përket pranimit të anëtarëve të rinj nga nëntë vendet kandidate (aktualisht). Përkundrazi, me daljen e Britanisë së Madhe në vitin 2020, bashkësia është zvogëluar ndjeshëm. Ndërkohë, Derstandard raporton se BE-ja mund të rritet në 30 shtete deri në vitin 2028, duke iu bashkuar asaj Shqipëria, Islanda dhe Mali i Zi.

Edhe pse me disa shtete po zhvillohen negociata ngadalë dhe BE-ja ka rritur me disa miliardë euro edhe ndihmën para-anëtarësimit për Ballkanin Perëndimor, në përgjithësi vendet kandidate janë mbajtur vazhdimisht në pritje. Ngarkesat e rënda nga krizat dhe luftërat që nga pandemia e koronavirusit, si dhe mungesa e përgatitjes së brendshme të BE-së për struktura më të thjeshta vendimmarrjeje, e kanë vështirësuar procesin e afrimit.

Bllokada në negociata

Sipas vullnetit të Parlamentit Evropian, kjo duhet të ndryshojë që këtë vit. Këtë javë komisioni për politikë të jashtme i paraqiti seancës plenare një raport të përditësuar strategjik. Mesazhi kryesor: proceset e anëtarësimit duhet të thjeshtohen dhe përshpejtohen. Hapat individualë të negociatave dhe çështje të caktuara nuk duhet më të miratohen vetëm me unanimitet – siç ka qenë deri tani – por me shumicë të cilësuar në këshillat e ministrave të BE-së.

Edhe pse duhet të vazhdojë të vlejë parimi se çdo shtet mund të anëtarësohet në BE vetëm nëse i përmbush kushtet e përcaktuara, bllokadat politike duhet të eliminohen. Qëllimi është që para zgjedhjeve të ardhshme evropiane në maj të vitit 2029, BE-ja të pranojë vendet më të përgatitura kandidate.

Shtysë e re nga Islanda

“Evropa ka nevojë për një histori suksesi”, tha këtë javë në Strasburg eurodeputeti Reinhold Lopatka. Kolegu i tij Andreas Schieder vlerëson se është mirë “që zgjerimi të marrë një shtysë të re”. Ndërsa Thomas Waitz nga të Gjelbrit, i cili e ndoqi raportin si raportues në hije, e sheh realist mundësinë e përshpejtimit të procesit.

Shtysa për këtë optimizëm të ri nuk erdhi nga gjashtë vendet kandidate të Ballkanit Perëndimor, por në mënyrë të papritur nga Islanda. Ky vend prej më shumë se një dekade ka zhvilluar negociata konkrete me BE-në, por ato u ndërprenë për shkak të mosmarrëveshjeve thelbësore në politikën e peshkimit.

Rritja e NATO-s dhe e BE-së

Qeveria islandeze tani ka vendosur të zhvillojë në fund të gushtit një referendum për të pyetur qytetarët nëse duhet të rifillojnë bisedimet me BE-në. Aktualisht ekziston një shumicë e gjerë në popullsi që e mbështet këtë. Kriza e NATO-s, tensionet për Grenlandën që po përballet me presion nga SHBA-ja dhe ndryshimi i madh i situatës së sigurisë në Evropë kanë shkaktuar një ndryshim qëndrimi në ishull. Si një vend shumë i zhvilluar dhe i pasur, anëtar i NATO-s, Islanda mund ta realizojë anëtarësimin në BE brenda një kohe të shkurtër nëse arrihet marrëveshje për peshkimin. Kjo kujton anëtarësimin e shpejtë të Suedisë dhe Finlandës në NATO në vitin 2024.

Kjo mund të krijojë në vitin 2027 një “dritare mundësie” për zgjerimin e BE-së, e cila në vitin 2028 mund t’i lejojë një grupi më të vogël vendesh kandidate të hyjnë në union. Shqipëria dhe Mali i Zi konsiderohen pothuajse gati për këtë, për çka bien dakord edhe deputetët austriakë.

BE ende e papërgatitur brenda

Nëse BE-ja arrin të përfundojë përgatitjet e brendshme për pranimin e anëtarëve të rinj, ratifikimi i anëtarësimit të vendeve të reja mund të realizohet edhe para zgjedhjeve evropiane të vitit 2029. Qeveritë në Shqipëri dhe Mal të Zi po e shtyjnë gjithashtu këtë proces. Megjithatë, nga ana e BE-së ka ende shumë pasiguri. Në Francë, brenda një viti do të zgjidhet një president i ri dhe Parisi zakonisht tregohet më i rezervuar ndaj zgjerimit të BE-së.

Nuk është e qartë nëse Këshilli i Ministrave të BE-së do ta ndjekë propozimin e Parlamentit. Përveç tre vendeve të përmendura, Bosnja dhe Hercegovina, Gjeorgjia, Moldavia, Maqedonia e Veriut, Serbia, Turqia dhe Ukraina janë formalisht vende kandidate për anëtarësim. Kosova, e cila ende nuk njihet si shtet nga të gjitha vendet e BE-së, konsiderohet një vend potencial kandidat. Komisionerja përgjegjëse e BE-së, Marta Kos, deklaroi në Strasburg se nuk do të ketë rrugë të shkurtuara për anëtarësim në BE: të gjitha kriteret duhet të përmbushen.