Çfarë dimë deri tani për shpëtimin e ushtarakut amerikan në Iran

Shtetet e Bashkuara kanë shpëtuar anëtarin e zhdukur të ekuipazhit të një avioni luftarak amerikan F-15 që u rrëzua të premten mbi jugun e Iranit.

Presidenti amerikan Donald Trump konfirmoi shpëtimin të dielën në mëngjes në rrjetet sociale, pasi ushtria amerikane “realizoi një nga operacionet më të guximshme të kërkim-shpëtimit në historinë e saj”. Ai shtoi se oficeri tani është “i sigurt dhe në gjendje të mirë”.

Dy anëtarë të ekuipazhit ndodheshin në bord të avionit dhe të dy u hodhën me parashutë nga avioni. Njëri prej tyre ishte shpëtuar më herët nga forcat amerikane.

Zyrtarët iranianë thanë se avioni luftarak u rrëzua nga sistemi i mbrojtjes ajrore të Iranit.

Detajet rreth operacionit të shpëtimit dhe mënyrës se si u zhvillua ende po dalin në dritë. Ja çfarë dihet deri tani.

Si u shpëtua oficeri?

Shtetet e Bashkuara dhe Irani ishin në një garë për të gjetur anëtarin e zhdukur të ekuipazhit pasi avioni u rrëzua mbi jugun e Iranit.

Rrethanat e sakta të operacionit amerikan të shpëtimit mbeten të paqarta, por një person i njohur me operacionin e përshkroi atë si një mision “të madh” kërkim-shpëtimi luftarak në jug të Iranit.

BBC kupton se gjatë operacionit pati një përplasje mes forcave amerikane dhe atyre iraniane, dhe piloti mund të ketë qenë i lënduar gjatë hedhjes fillestare me parashutë nga avioni, transmeton Periskopi.

Shpëtimi i anëtarëve të ekuipazhit të një avioni të rrëzuar është një nga operacionet më komplekse dhe më urgjente – i njohur si kërkim-shpëtim luftarak – për të cilin përgatiten ushtria amerikane dhe aleatët e saj.

Njësitë e forcave ajrore që merren me këto misione përfshijnë disa nga ushtarët më të trajnuar dhe më të specializuar të ushtrisë.

Këto misione shpesh kryhen me helikopterë që fluturojnë në lartësi të ulët mbi territor armik, së bashku me avionë të tjerë ushtarakë që kryejnë sulme dhe patrullime në zonë.

Në postimin e tij në rrjetet sociale, Trump tha se aviatori – një kolonel – ndodhej “pas vijave të armikut në malet e rrezikshme të Iranit, duke u ndjekur nga armiqtë tanë që po i afroheshin gjithnjë e më shumë çdo orë”.

Zyrtarë i thanë partnerit amerikan të BBC-së, CBS News, se anëtari i ekuipazhit kaloi më shumë se 24 orë i vetëm, duke u fshehur në male me një pistoletë.

Presidenti shtoi se vendndodhja e tij u monitorua “24 orë në ditë” nga zyrtarë të lartë amerikanë që po planifikonin operacionin e shpëtimit.

Një zyrtar i lartë i tha gjithashtu CBS se CIA luajti një rol vendimtar në mision duke gjurmuar aviatorin në një çarje shkëmbore në mal dhe duke i transmetuar vendndodhjen e saktë Pentagonit.

Agjencia gjithashtu zhvilloi një fushatë mashtrimi brenda Iranit, sipas raporteve. Ndërsa përpjekja e shpëtimit po zhvillohej, agjencia përhapi lajmin se aviatori ishte gjetur tashmë dhe po nxirrej nga Irani.

Trump tha se ushtria amerikane dërgoi dhjetëra avionë në Iran dhe pretendoi se operacioni u krye pa asnjë amerikan të vrarë ose të plagosur.

Media shtetërore iraniane raportoi se trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) rrëzuan një dron amerikan ndërsa ai po kërkonte aviatorin e zhdukur.

Droni amerikan u rrëzua në provincën jugore Isfahan të Iranit, sipas zyrës së marrëdhënieve me publikun të IRGC-së, e cila u citua nga agjencia gjysmëzyrtare e lajmeve Fars.

Më herët, Irani kishte thënë se dëshironte ta gjente amerikanin e zhdukur të gjallë dhe kishte ofruar një shpërblim për qytetarët që do të ndihmonin në gjetjen e tij.

Ekuipazhi i një avioni të rrëzuar është shumë i trajnuar për situata të tilla.

“Prioriteti i tyre numër një është të qëndrojnë gjallë dhe të shmangin kapjen,” tha Jennifer Kavanagh, drejtoreshë e analizës ushtarake në organizatën kërkimore Defense Priorities, për BBC.

“Ata janë të trajnuar që – nëse janë fizikisht në gjendje dhe jo aq të plagosur sa të mos mund të lëvizin – të largohen sa më shpejt nga vendi i hedhjes me parashutë dhe të fshihen në mënyrë që të jenë të sigurt.”

Ata gjithashtu trajnohen në teknika mbijetese për të përballuar mungesën e ushqimit dhe ujit ose për të gjetur burime në terrenin përreth për aq kohë sa është e mundur, tha Kavanagh.

Ku dhe kur u rrëzua avioni?

Media shtetërore iraniane pretendoi për herë të parë të premten se forcat e vendit kishin rrëzuar një avion amerikan mbi rajonin jugor të Iranit.

Vendndodhja e saktë ku u rrëzua F-15 mbetet e paqartë, por në median shtetërore iraniane u përmendën dy provinca të mundshme: Kohgiluyeh dhe Boyer-Ahmad, dhe Khuzestan.

Dy anëtarë të ekuipazhit ndodheshin në bord të avionit të rrëzuar. Piloti i avionit u shpëtua në një operacion të mëparshëm. Ai operacion thuhet se përfshinte edhe një avion A-10 Warthog që u godit mbi Gjirin Persik, me pilotin që u hodh me parashutë përpara se të shpëtohej.

Një helikopter që transportonte pilotin e shpëtuar nga avioni F-15E u godit nga të shtëna me armë të lehta, duke plagosur disa nga anëtarët e ekuipazhit në bord – por ai arriti të ulej në mënyrë të sigurt, raportuan mediat amerikane.

Garda Revolucionare Islamike e Iranit tha se fiset nomade që jetojnë në malet e vendit qëlluan ndaj dy helikopterëve Black Hawk që ishin pjesë e misionit amerikan të shpëtimit.

BBC Verify konfirmoi një video nga e premtja që tregon tre persona të armatosur duke qëlluar në drejtim të të paktën dy helikopterëve Black Hawk.

Komanda e lartë e përbashkët ushtarake e Iranit i ka atribuar rrëzimin e të dy avionëve amerikanë sistemeve të reja iraniane të mbrojtjes ajrore, sipas agjencisë shtetërore iraniane të lajmeve IRNA.

Rajoni Kohgiluyeh dhe Boyer-Ahmad është një provincë malore në jugperëndim të vendit, me më shumë se 700,000 banorë, përfshirë komunitete nomade.

Nomadët në këtë zonë njihen për mbajtjen e pushkëve për të mbrojtur bagëtinë dhe kampet e tyre nga kafshët e egra dhe nga vjedhjet në zonat e largëta malore.

Provinca Khuzestan është një qendër e rëndësishme për industrinë e naftës dhe sektorë të tjerë industrialë. Ajo ka më shumë se 4.7 milionë banorë dhe një popullsi të larmishme, përfshirë arabë, persianë, lors dhe grupe të tjera etnike.

Çfarë dihet për qëllimin e avionit?

F-15E është projektuar për misione si ajër-tokë ashtu edhe ajër-ajër. Në Iran, ka shumë të ngjarë që këta avionë të kenë qenë të përfshirë në role mbrojtëse për të rrëzuar dronë dhe raketa lundruese iraniane.

Në rolin e tij të sulmit ndaj objektivave tokësore, avioni është i aftë të hedhë municione precize të drejtuara me lazer dhe GPS, si dhe lloje të tjera bombash.

Avioni ka dy anëtarë ekuipazhi: pilotin dhe një oficer të sistemeve të armëve në sediljen e pasme.

Oficeri i armëve, i njohur si “Wizzo”, është përgjegjës për përzgjedhjen e objektivave dhe për t’u siguruar që armët janë të programuara për sulmin e duhur.

Ky sistem me dy anëtarë ekuipazhi lejon ndarjen e ngarkesës së punës, veçanërisht në një mjedis të ngarkuar ku piloti përpiqet të shmangë kërcënimet.

Nuk dihet saktësisht se çfarë e rrëzoi këtë avion amerikan, por nëse ai është rrëzuar nga iranianët, arsyeja më e mundshme është një raketë tokë-ajër.