Ja çfarë duhet të dini rreth marrëveshjes.

Çfarë përfshihet në marrëveshje?

Marrëveshja midis SHBA-së dhe Koresë së Jugut vjen pasi udhëheqësit e të dy vendeve arritën një marrëveshje të gjerë tregtare më parë muajin e kaluar që do të shihte uljen e tarifave reciproke në 15% nga 25%.

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, kishte vendosur një normë tarifore prej 25% ndaj Seulit në fillim të këtij viti – të cilën homologu i tij, Lee Jae Myung, arriti ta ulte në 15%, pasi Seuli tha se do të investonte 350 miliardë dollarë (265 miliardë paund) në SHBA, duke përfshirë 200 miliardë dollarë në investime në para të gatshme dhe 150 miliardë dollarë në ndërtimin e anijeve, përcjell Periskopi.

Në një njoftim të Shtëpisë së Bardhë të publikuar të enjten, SHBA-të thanë se i kishin “dhënë miratim Republikës së Koresë për të ndërtuar nëndetëse sulmuese me energji bërthamore… [dhe do të] punonin ngushtë për të çuar përpara kërkesat për këtë projekt, duke përfshirë rrugët për furnizimin me karburant”.

Në një postim të mëparshëm në platformën e tij të mediave sociale Truth Social, Trump kishte thënë se anijet do të ndërtoheshin në një kantier detar në Filadelfia të drejtuar nga konglomerati i Koresë së Jugut Hanwha.

Vetëm gjashtë vende aktualisht zotërojnë nëndetëse strategjike me energji bërthamore: SHBA-ja, Kina, Rusia, Mbretëria e Bashkuar, Franca dhe India.

Koreja e Jugut zotëron tashmë rreth 20 nëndetëse, por të gjitha janë me motor nafte dhe për këtë arsye duhet të dalin në sipërfaqe shumë më shpesh. Nëndetëset bërthamore janë gjithashtu në gjendje të veprojnë më tej dhe më shpejt.

“U kam dhënë miratimin për të ndërtuar një nëndetëse me energji bërthamore, në vend të nëndetëseve të modës së vjetër dhe shumë më pak të shkathëta me naftë që kanë tani”, kishte shkruar Trump në Truth Social.

Koreja e Jugut është një fuqi e madhe kur bëhet fjalë për energjinë bërthamore civile. Ajo kishte një program armësh bërthamore në vitet 1970, por hoqi dorë prej tij pas presionit të SHBA-së.

Dhe kështu, aftësia e saj për të pasuruar ose ripërpunuar uraniumin është e kufizuar nga SHBA-të, pasi ajo varet tërësisht nga importet.

Pse Koreja e Jugut dëshiron nëndetëse bërthamore?

Programi më i fundit i anijeve synon t’i kundërvihet Koresë së Veriut, e cila kohët e fundit zbuloi se po ndiqte programin e saj të nëndetëseve bërthamore.

Presidenti Lee i kishte thënë Trumpit në samitin e APEC-ut muajin e kaluar se Koreja e Jugut kishte nevojë për ta për atë qëllim të qartë.

Në një intervistë televizive javën e kaluar, Ahn Gyu-back, Ministri i Mbrojtjes i Koresë së Jugut, tha se nëndetëset bërthamore do të ishin një “arritje krenare” për Korenë e Jugut dhe një hap i madh në forcimin e mbrojtjes së vendit kundër Veriut.

Ai shtoi se aftësia e fshehtë e nëndetëseve bërthamore do ta mbante udhëheqësin e Koresë së Veriut Kim Jong Un “zgjuar natën”.

A ka Koreja e Veriut nëndetëse bërthamore?

Koreja e Veriut ka ndjekur gjithashtu një program nëndetësesh bërthamore – ndoshta me ndihmën e Rusisë, sipas zyrtarëve të Koresë së Jugut.

Në mars të vitit 2025, Koreja e Veriut zbuloi fotografi të asaj që pretendonte se ishte një nëndetëse me energji bërthamore që ishte në ndërtim e sipër, duke treguar Kim duke vizituar kantierin detar.

Pritet që Pheniani t’i ketë nëndetëset brenda pak viteve të ardhshme.

Koreja e Veriut vlerësohet gjithashtu se ka një arsenal prej afërsisht 50 armësh bërthamore, si pjesë e programit të saj më të gjerë të armëve bërthamore.

Jo Bee-yun, një bashkëpunëtore kërkimore në Institutin Sejong, sugjeroi që blerja e nëndetëseve bërthamore nga Seuli do ta ndihmojë atë të qëndrojë në hap me garën e përshkallëzuar të armatimeve në Azinë Lindore.

“Arma bërthamore e Koresë së Veriut është një fakt i konfirmuar”, i tha ajo BBC-së. “[Blerja e] nëndetëseve bërthamore nga Koreja e Jugut është vetëm një hap në trendin më të gjerë të rritjes së tensionit.”

A do të nxisë kjo tensionet në Gadishullin Korean?

Është e paqartë se sa do të kontribuojnë nëndetëset me motor bërthamor në aftësitë mbrojtëse të Koresë së Jugut – dhe megjithëse janë shumë të shtrenjta, ato nuk e ndryshojnë plotësisht ekuilibrin e fuqisë në Gadishullin Korean, sipas disa ekspertëve.

Yang Uk, një bashkëpunëtor kërkimor në Institutin Asan për Studime Politike, i tha BBC-së se qëllimi kryesor i nëndetëseve bërthamore është t’u sigurojë votuesve të Koresë së Jugut se qeveria e tyre po i përgjigjet kërcënimit bërthamor të Koresë së Veriut.

“Koreja e Jugut nuk mund të zhvillojë armët e veta bërthamore për t’iu kundërvënë armëve të Koresë së Veriut”, tha Dr. Yang. “Çfarë mund të bëjnë ata? Vendosjen nëndetëse bërthamore në vend.”

Dr. Yang beson se Koreja e Veriut mund të kënaqet me ndryshimin, megjithatë, sepse kjo përforcon justifikimin e tyre për të mbajtur armët bërthamore – që do të thotë se do të bëhet më e vështirë të kërkohet që Pheniani të heqë dorë nga arsenali i tij bërthamor.

Megjithatë, Jo theksoi avantazhin strategjik që Koreja e Jugut mund të fitojë nga marrëveshja e re për nëndetëset, duke e përshkruar atë si një “ndryshim të madh” që “do të thotë se Koreja e Jugut tani është një lojtar rajonal”.

“Karakteristika më e mirë e një nëndetëseje bërthamore është shpejtësia e saj”, tha ajo. “Tani ajo mund të shkojë shpejt dhe larg dhe Koreja e Jugut mund të operojë së bashku me më shumë vende.”

Çfarë përfitojnë Shtetet e Bashkuara?

Për Uashingtonin, mbështetja për programin e nëndetëseve me energji bërthamore të Koresë së Jugut ka të ngjarë të ushtrojë presion si mbi Korenë e Veriut ashtu edhe mbi Kinën.

“Trump ia ka lënë barrën e shpenzimeve të mbrojtjes Koresë së Jugut”, shpjegoi Dr. Yang. “Koreja e Jugut do ta zgjerojë shumë buxhetin e saj të mbrojtjes. Ata do të veprojnë si përfaqësues të Amerikës në ushtrimin e presionit mbi Kinën dhe Korenë e Veriut.”

SHBA-ja dhe Kina kanë konkurruar prej kohësh për ndikim strategjik në Korenë e Jugut, duke e lënë Seulin të ecë në një litar të tendosur gjeopolitik. Kohët e fundit, Kina ka rritur aktivitetin e saj detar pranë kufirit detar të Koresë së Jugut – një veprim i ngjashëm me ato të vërejtura në Detin e Kinës Jugore.

Pekini duhet të jetë “i tërbuar” për marrëveshjen e Koresë së Jugut me SHBA-në për nëndetëset bërthamore, tha Dr. Yang.

Pas njoftimit të marrëveshjes, ambasadori kinez në Korenë e Jugut, Dai Bing, tha se shpresonte që Koreja e Jugut do ta “merrte këtë çështje me kujdes, duke marrë në konsideratë shqetësimet e të gjitha palëve”.

Dai shtoi gjithashtu se Pekini po angazhohej me Seulin për këtë çështje përmes kanaleve diplomatike dhe theksoi se “situata (e sigurisë) në Gadishullin Korean dhe në rajon është ende komplekse dhe e ndjeshme”.

Çfarë më pas?

Edhe pse Presidenti Trump tha se nëndetëset do të ndërtoheshin në Filadelfia dhe do të sillnin vende pune në SHBA, zyrtarët e Koresë së Jugut kanë pohuar se ato duhet të ndërtohen në vend, ku objektet ekzistuese mund t’i dorëzojnë ato në një afat kohor shumë më të shkurtër.

Kryeministri i Koresë së Jugut, Kim Min-seok, tha vetë gjatë një seance dëgjimore parlamentare se kantieri detar në Filadelfia, në pronësi të Koresë së Jugut, “nuk kishte aftësinë” për të ndërtuar anije të tilla, sipas raportimeve.

Hanwha, pronari i kantierit detar, ende nuk ka komentuar për këtë çështje.

Por tani që është arritur një marrëveshje, hapi tjetër është përshtatja e marrëveshjes bërthamore midis dy vendeve, duke i lejuar SHBA-së të sigurojë karburant bërthamor dhe të vendosë gardhin për përdorim ushtarak./BBC