Basti që e ktheu në mit: Si u bë Soros figura më e frikshme e financës botërore

Më shtator 1992, një njeri i vetëm arriti atë që dukej e pamundur: e detyroi Bankën e Anglisë të dorëzohej. George Soros nuk sulmoi me tanke, por me një ide: se paundi britanik ishte i mbivlerësuar dhe se qeveria po mbronte një iluzion. Ai priti momentin kur tregu do ta kuptonte këtë, lexoi sinjalin vendimtar nga Gjermania dhe vendosi të godasë pa mëshirë: huazoi miliarda, shiti paund në shkallë masive dhe e ktheu një dobësi strukturore të ekonomisë britanike në bastin më të famshëm financiar të shekullit.

Brenda pak orësh, qeveria rriti normat në panik, dogji rezervat dhe më në fund u dorëzua. Soros fitoi mbi një miliard dollarë dhe hyri në histori si njeriu që “theu” Bankën e Anglisë. Lapsi.al sjell analizën e Rohin Dhar që shpjegon hap pas hapi bastin që e ktheu Sorosin në ikonën botërore të financës.

Priceconomics: 

Në vitin 1992, George Soros e uli në gjunjë Bankën e Anglisë. Gjatë këtij procesi, ai fitoi mbi një miliard dollarë. Të fitosh një miliard dollarë është, sipas çdo vlerësimi, diçka mjaft e jashtëzakonshme. Por të rrëzosh sistemin monetar të Britanisë së Madhe brenda një dite të vetme me një bast të ndërtuar me elegancë kundër monedhës së saj? Kjo është histori legjendash.

Megjithëse ndodhi vetëm tre dekada më parë, Soros e luajti bastin e tij, që tronditi një komb, në një kohë shumë të ndryshme nga kjo e sotmja. Në atë periudhë, fondet “hedge” nuk kishin hyrë ende në ndërgjegjen publike, kufizimet për rrjedhën e kapitalit nga një vend në tjetrin sapo ishin hequr, dhe epoka e ciklit 24-orësh të lajmeve sapo kishte filluar.

Për të kuptuar se si Soros bëri një pasuri duke vënë bast kundër paundit britanik, kërkohet njëfarë njohurie për mënyrën se si funksionojnë kurset e këmbimit mes vendeve, mjetet makroekonomike që qeveritë përdorin për të stimuluar ekonomitë, dhe si fitojnë para fondet “hedge”.

Dhe kështu vazhdojmë me historinë se si George Soros udhëhoqi një grup tregtarësh për të thyer të gjithë sistemin e valutave të huaja të Britanisë së Madhe, dhe për të përfituar ndjeshëm në kurriz të taksapaguesve britanikë dhe të tjerëve që ishin në anën e gabuar të bastit financiar më të madh të shekullit të 20-të.

Të kuptojmë fillimisht historinë në Europë 

Le të fillojmë duke paraqitur sfondin historik për manovrën e Soros. Pas Luftës së Dytë Botërore, vendet europiane donin të integronin më ngushtë ekonomitë e tyre me njëra-tjetrën. Shpresa ishte që vendosja e marrëdhënieve më të forta, do të parandalonin shpërthimin e luftërave katastrofike çdo disa dekada dhe do të krijonin një treg pan-europian që mund të konkurronte me Shtetet e Bashkuara. Kjo çoi në krijimin e Bashkimit Europian (BE), i cili nuk mori formën e tij aktuale me një monedhë të vetme deri në vitin 1999.

Një pararendës i BE-së ishte Mekanizmi Europian i Kursit të Këmbimit (ERM), i krijuar në vitin 1979. Vendet nuk ishin gati të hiqnin dorë nga monedhat e tyre kombëtare, por ranë dakord të fiksonin kurset e këmbimit mes tyre në vend që të “lëviznin lirshëm” monedhën dhe t’ia linin tregjeve financiare përcaktimin e kursit. Meqenëse Gjermania kishte ekonominë më të fortë në Europë, çdo vend e përcaktoi vlerën e monedhës së vet në marka gjermane (Deutschmark). Ata ranë dakord ta mbanin kursin e këmbimit mes monedhës së tyre dhe markës brenda një intervali të pranueshëm prej plus ose minus 6% ndaj kursit të rënë dakord.

Me kurse këmbimi fikse, vendet nuk mund thjesht “ta vendosin dhe kaq”. Njerëzit tregtojnë valuta çdo ditë, duke shkëmbyer monedhën e tyre për të blerë importe ose për të shitur eksporte, dhe tregu ushtron presion bazuar në atë që mendon se duhet të jetë kursi real, sipas ofertës dhe kërkesës për një monedhë. Për ta mbajtur kursin të fiksuar, qeveritë duhet të marrin pjesë në treg dhe ta shtyjnë atë në drejtimin e rënë dakord.

Qeveritë mund ta menaxhojnë monedhën e tyre në dy mënyra kryesore. Së pari, ato mund të përdorin rezervat e tyre të valutës së huaj për të blerë monedhën e tyre në tregun e hapur. Kjo bën që monedha të forcohet. Të bësh të kundërtën e zhvlerëson monedhën.

Së dyti, qeveritë mund të ndikojnë në kurset e këmbimit përmes përcaktimit të normave të interesit. Dëshiron që monedha jote të forcohet? Rrit normat e interesit për të nxitur njerëzit të blejnë monedhën tënde dhe ta japin atë hua me interesa më të larta. Dëshiron që monedha të dobësohet? Uli normat e interesit që kapitali të kërkojë fitime më të mira diku tjetër.

Megjithatë, manipulimi i normave të interesit është çështje e madhe, sepse ato ndikojnë në të gjithë ekonominë. Së bashku me shpenzimet qeveritare, normat e interesit janë leva kryesore që qeveritë përdorin për të rregulluar ekonominë. Nëse vendi është në recesion, qeveria mund t’i ulë normat për të nxitur investimet dhe shpenzimet. Nëse inflacioni është i lartë, qeveria mund t’i rrisë normat për të tkurrur ofertën e parasë.

Pra, e gjithë kjo do të thotë se ka pasoja në ruajtjen e një kursi këmbimi të fiksuar. Është një mekanizëm i jashtëm detyrues që ua lidh duart qeverive në politikën monetare, gjë që mund të kufizojë ose madje të kundërshtojë atë që duhet të bëjnë për ta mbajtur ekonominë e brendshme të shëndetshme, raporton Lapsi.al, transmeton Periskopi.

Britania hyn në ERM 

– John Major, mbështetës kryesor i ERM ndërsa shërbente nën Kryeministren Margaret Thatcher. Major ishte Kryeministër kur, si të thuash, erdhi momenti i pasojave.

Në vitin 1990, Britania ishte një vend që ndoshta kishte nevojë për një mekanizëm të jashtëm detyrues që t’i lidhte duart në politikën monetare. Inflacioni ishte i lartë, produktiviteti i ulët, eksportet jokonkurruese dhe askush nuk besonte vërtet se qeveria ishte e aftë të rregullonte problemet.

Kryeministrja e asaj kohe, Margaret Thatcher, kishte qenë prej kohësh kundër hyrjes në ERM, duke këmbëngulur që çmimi i paundit të përcaktohej nga tregjet. (përkthen lapsi.al) Megjithatë, deri në vitin 1990, Thatcher nuk kishte më fuqinë politike për t’iu kundërvënë anëtarëve të tjerë të Partisë Konservatore që donin të fiksonin kurset e këmbimit me pjesën tjetër të Europës.

Vendimi për t’u bashkuar me ERM u mbështet fuqishëm nga John Major, i cili ishte Kancelar i Thesarit në kabinetin e Thatcher. Në tetor 1990, Britania më në fund hyri në ERM me një kurs këmbimi prej 2.95 marka gjermane (DM) për çdo paund britanik (GBP). Qeveria britanike ishte e detyruar ta mbante kursin mes 2.78 markash dhe 3.13 markash.

Pak kohë më pas, John Major zëvendësoi Thatcher si Kryeministër. Sistemi i kursit të fiksuar do të ishte themeli i planit të tij ekonomik. Major mendonte se ERM do të shërbente si një lloj “autopiloti” që do ta mbante politikën monetare britanike në drejtimin e duhur. Qeveria nuk mund të luante me ofertën e parasë sipas dëshirës, sepse duart i kishte të lidhura nga marrëveshja e kursit të këmbimit.

Dhe në një farë mase, politika funksionoi. Mes viteve 1990 dhe 1992, inflacioni ra, normat e interesit u lehtësuan dhe papunësia ishte e ulët sipas standardeve historike. Por në vitin 1992, Anglia ndjeu ndikimin e një recesioni të madh global dhe papunësia u rrit në 12.7% nga vetëm 7.7% dy vjet më parë.

Dhe kështu arrijmë në vitin 1992. Zakonisht, Britania mund të nxiste investimet dhe shpenzimet duke ulur normat e interesit gjatë një krize punësimi. Por në këtë rast, një veprim i tillë do ta shtynte vlerën e paundit nën nivelin e rënë dakord. Kështu, ndërsa populli i Britanisë së Madhe përballej me recesionin, duart e qeverisë ishin të lidhura; thjesht duhej ta përballonin situatën.

Ndërkohë në qytetin e Nju Jorkut

Në vitin 1992, George Soros ishte 62 vjeç dhe drejtonte “Quantum Fund”, një fond investimi që ai e kishte themeluar në vitin 1970 dhe që vinte baste mbi prirjet makroekonomike. Soros ishte tashmë shumë i pasur, por ende jo i pasur në mënyrë ikonike, apo figura publike që është sot.

Nëse fondet “hedge” kanë një aureolë misteri edhe sot, kjo ishte edhe më e vërtetë në vitin 1992, termi madje vetëm atëherë filloi të hynte në përdorim të gjerë.

Përmendja e fjalëve “Hedge Fund” sipas viteve:

Çfarë është saktësisht një hedge fund? Fjala “hedge” jep një të dhënë për qëllimin e tyre fillestar: investimi i kapitalit për të bërë një bast specifik që diçka do të ndodhë. Hedge fund-et përdorin gjithashtu instrumente financiare për të “mbrojtur” (hedge) veten nga rreziqe të tjera, në mënyrë që të izolojnë më qartë bastin që duan të bëjnë.

Ja një shembull. Supozojmë se je një hedge fund që mendon se rrjeti celular i AT&T është i dobët dhe dëshiron të vësh bast kundër tij. Mund të vësh bast që aksioni “shkurtohet” (të fitosh para kur çmimi i aksionit bie), por i gjithë tregu i telefonisë celulare po ecën shumë mirë, kështu që AT&T mund të fitojë klientë të rinj edhe pse shërbimi i saj është i dobët. Nëse kjo ndodh, çmimi i aksionit të AT&T mund të rritet dhe ti do të humbje shumë para. Për t’u “mbrojtur” nga ky rrezik, blen edhe aksione të kompanisë konkurente Verizon, sepse ti mendon se AT&T është më e dobët në krahasim me Verizon.

Tani, nëse aksionet e kompanive të telefonisë celulare rriten në vlerë, ti prapë fiton para nëse aksioni i Verizon rritet më shumë se ai i AT&T. Në të kundërt, nëse aksionet e këtij sektori bien, ti prapë fiton nëse aksioni i AT&T bie më shpejt se ai i Verizon. Duke krijuar një pozicion të tillë, ti ke “mbrojtur” një pjesë të madhe të rrezikut të përgjithshëm të tregut dhe industrisë dhe ke bërë një bast shumë specifik: që AT&T është më e dobët se Verizon.

Një gjë tjetër që bëjnë hedge fund-et (nëse janë mjaftueshëm të sigurt për bastin e tyre) është të marrin hua para për të vënë edhe më shumë para për bastin nga sa kanë mundësi. Në bastin që morëm për shembull, AT&T–Verizon, ata mund të fitojnë pak para për çdo aksion të kompanive. Por nëse përdorin kryesisht para të huazuara, mund të blejnë shumë aksione pa vendosur shumë kapital të tyre. Pra, nëse je shumë i sigurt që basti është i saktë, mund të marrësh hua shumë para për të rritur fitimin e mundshëm.

Një gjë e fundit për t’u theksuar rreth hedge fund-eve është mënyra se si paguhen menaxherët e tyre. Menaxherët zakonisht investojnë paratë e të tjerëve (njerëz të pasur, fonde universitare, etj.) dhe marrin tarifa menaxhimi për të mbuluar shpenzimet e fondit; kjo përfshin edhe pagën e tyre. Standardi është rreth 2% e fondeve nën menaxhim. Pra, nëse menaxhon një hedge fund shumë të madh për nga sasia e parave të investuara, mund të fitosh një të ardhur të mirë pavarësisht performancës së fondit. Por jo mjaftueshëm për t’u bërë miliarder.

Menaxherët e hedge fund-eve bëhen miliarderë duke vendosur baste shumë të suksesshme. Ata fitojnë rreth 20% të kthimeve që gjeneron fondi (me kusht që fondi të arrijë një prag minimal të performancës). Pra, nëse fondi yt bën një bast që prodhon një kthim prej një miliard dollarësh, ti dhe partnerët e tu merrni të paktën 200 milionë dollarë prej tyre. Bëje këtë për disa vite, veçanërisht duke vendosur baste gjithnjë e më të mëdha, dhe voilà! Bëhesh miliarder.

Pra, shkurtimisht, hedge fund-et përpiqen të bëjnë baste të izoluara duke përdorur instrumente financiare. Ata marrin hua para për ta bërë fitimin e mundshëm edhe më të madh, dhe menaxherët e hedge fund-eve mund të fitojnë shuma marramendëse kur bastet e tyre dalin të sakta. Dhe pikërisht këtë ishin gati të bënin Soros dhe partnerët e tij.

Një valutë e vlerësuar gabim do të thotë një mundësi e madhe 

Në pranverën e vitit 1992, vetëm një vit e gjysmë pasi Britania iu bashkua ERM-së, kursi i fiksuar i këmbimit përbënte një problem serioz. Ndërsa publikisht mbahej një qëndrim optimist, brenda për brenda Thesari (ministria e financave e Anglisë) e kuptonte se monedha ishte e vlerësuar gabim në raport me markën gjermane. Jonathan Portes, ekonomist që në atë kohë ishte një punonjës i ri aty, shkroi:

“Në maj 1992, problemi i menjëhershëm ishte i dukshëm. Nga këndvështrimi i brendshëm, niveli i përshtatshëm i normave të interesit, duke pasur parasysh kërkesën e dobët, ishte shumë më i ulët sesa ai i nevojshëm për të ruajtur pozicionin e paundit në ERM.

Për më tepër, po bëhej gjithnjë e më e qartë se paundi ishte i mbivlerësuar; vendi importonte më shumë sesa eksportonte. 

Ne argumentonim se problemi themelor ishte se kishim hyrë në ERM me kursin e gabuar; stërlina ishte e mbivlerësuar, që do të thoshte se ishim të mbërthyer me një deficit strukturor të llogarisë korrente.” 

Paundi ishte e vlerësuar shumë lart. Qeveria britanike e dinte këtë dhe tregu gjithashtu, pasi paundi po tregtohej në skajin më të ulët të intervalit të rënë dakord me markën gjermane (sipas marrëveshjes së ERM).

Ajo që e pengonte paundin të binte ndjeshëm në vlerë ishte garancia e qeverisë britanike se do ta mbante të mbështetur kursin, dhe tregu besonte se ajo do ta bënte këtë. Për sa kohë që të gjithë besonin se Anglia do të mbetej pafundësisht e angazhuar për të blerë paundë me rreth 2.95 marka gjermane, status quo-ja ruhej.

Pika e shpërthimit 

“Tregjet mund të ndikojnë ngjarjet që ato parashikojnë.” 

– George Soros

Gjatë verës së vitit 1992, paundi britanik e mbajti pozicionin e tij. Derisa Gjermania e la Britaninë në baltë dhe gjithçka shpërtheu.

Për një kohë gjatë atij viti, zyrtarë të bankës qendrore gjermane (bundesbanka) kishin bërë komente, herë në mënyrë zyrtare e herë jo, që minonin forcën e stërlinës. Gazeta britanike The Independent dokumenton këto goditje:

“Më 25 gusht, për shembull, Reimut Jochimsen, anëtar i këshillit të Bundesbankës, mbajti një fjalim duke thënë se ekzistonte mundësia e një rishikimi të kursit brenda ERM-së. Paundi u dobësua. Më 10 shtator, një zyrtar i paidentifikuar i Bundesbankës u citua të ketë thënë se një zhvlerësim i paundit ishte i pashmangshëm. Paundi ra.” 

Ngjarja që çoi përfundimisht në rrëzimin e kursit të fiksuar të paundit britanik ishte një intervistë me Presidentin e Bundesbankës gjermane, Helmut Schlesinger. (përkthen lapsi.al) Schlesinger e dha intervistën për Wall Street Journal dhe një gazetë gjermane. Ai kishte një kusht: nëse donin ta citonin drejtpërdrejt, duhej t’i lejonin atij të rishikonte citimet. Nëse do ta parafrazonin në mënyrë të tërthortë, një leje e tillë nuk ishte e nevojshme. 

-Presidenti i Bundesbankës gjermane, Helmut Schlesinger

Atë natë, më 16 shtator 1992, në agjencitë e lajmeve u publikua raporti i mëposhtëm, që parafrazonte fjalët e Schlesinger:

“Presidenti i Bundesbankës, profesor Helmut Schlesinger, nuk e përjashton mundësinë që, edhe pas rishikimit të kursit dhe uljes së normave të interesit në Gjermani, një ose dy monedha mund të vihen nën presion përpara referendumit në Francë. Ai pranoi në një intervistë se problemet, sigurisht, nuk zgjidhen plotësisht nga masat e marra.” 

Në mëngjes, raporti mbërriti në tavolinën e George Soros. Soros dhe i gjithë tregu financiar e interpretuan këtë si një sinjal se paundi britanik ishte një nga ato monedha që mund të “vihej nën presion” dhe të zhvlerësohej.

Brenda vetëm një dite, ky citim në dukje i padëmshëm, i parafrazuar, do të sillte shkatërrim për Bankën e Anglisë dhe do t’i siguronte George Soros më shumë se një miliard dollarë fitim. Tregu pushoi së besuari se Anglia do të ishte në gjendje të ruante kursin aktual të këmbimit, dhe ky besim ishte e vetmja gjë që e mbante paundin nga rënia. 

Tregtia e Shekullit

“Nuk ka kuptim të jesh i sigurt dhe të kesh një pozicion të vogël.” 

– George Soros

Që nga gushti, Soros dhe fondi i tij Quantum kishin ndërtuar një pozicion prej 1.5 miliardë dollarësh për të vënë bast se vlera e paundit do të binte. Duke qenë se qeveria britanike garantonte me gjithë besimin dhe kredibilitetin e saj se kjo nuk do të ndodhte, kjo nuk ishte domosdoshmërisht diçka e sigurt. Por Stanley Druckenmiller, një anëtar i lartë i fondit të Soros, pa raportin e Schlesinger dhe e kuptoi menjëherë rëndësinë e tij.

Libri i Sebastian Mallaby, More Money Than God, përshkruan ngjarjet e asaj dite. Sipas Mallaby-t, Druckenmiller vuri re se basti i tyre prej 1.5 miliardë dollarësh kundër paundit ishte gati të shpërblente dhe sugjeroi që duhej të shtonin pozicionin.

Soros iu përgjigj me një strategji tjetër: “Shko për arterien kryesore.” 

Nëse citimi i Schlesinger mund të përdorej si katalizator për zhvlerësimin e paundit, pse të mos ndodhte pikërisht atë ditë? Në vend që të ndërtonte gradualisht një pozicion “shkurtues” kundër paundit, Quantum Fund mund ta shiste në shkallë të paprecedentë që atë ditë. Kjo jo vetëm do të përshpejtonte rënien e paundit, por do të rriste edhe fitimin e fondit.

Ishte pikërisht ky vendim për të “shkuar për arterien kryesore” që i siguroi firmës së Soros mbi një miliard dollarë fitim, rrëzoi regjimin monetar të Bankës së Anglisë dhe, në fund, çoi në diskreditimin e Kryeministrit. Ky vendim gjithashtu u kushtoi miliarda taksapaguesve britanikë.

– Dora vetë, George Soros. Foto nga “Charlie Rose”.

Le të ecim hap pas hapi në tregtinë e Soros për të kuptuar pse ishte kaq elegante. Siç thamë më herët, tregtia konsistonte që Quantum Fund të “shkurtonte” paundin britanik, që do të thotë se do të fitonin para nëse vlera e monedhës do të binte.

Tani, çfarë do të thotë saktësisht të “shkurtosh” një monedhë, apo çfarëdo gjëje tjetër? Le të themi se është janar 2009 dhe ju mendoni se iPhone i Apple është drejt rënies dhe se çmimi i aksionit të kompanisë (90 dollarë) do të bjerë. Si përfitoni nga ky intuitë?

Epo, ju mund të shkoni te dikush që zotëron aksione të Apple dhe t’i kërkoni t’ju huazojë një aksion të vetëm. Do t’ia ktheni më vonë dhe, sigurisht, do t’i paguani interes për huanë. Por për momentin, ju e shisni atë aksion për 90 dollarë cash. Dy ditë më vonë, çmimi i aksionit bie në 88 dollarë, kështu që ju blini një aksion me 90 dollarët që keni në dorë. Ju mbeten 2 dollarë fitim! (Pothuajse dy dollarë; duhet të paguani interes për dy ditët e huasë.)

Por çfarë nëse nuk do ta kishit blerë aksionin kur arriti në 88 dollarë dhe do të kishit vendosur ta mbanit derisa të binte më tej? Epo, do të ishit në telashe, sepse aksioni u rrit nga 90 në rreth 600 dollarë; do të humbisnit 510 dollarë në tregti, plus interesin!

Nëse blini një aksion, maksimumi që mund të humbni është e gjithë shuma që keni investuar. Nëse shisni short (shkurtoni) një aksion, humbja juaj është e pakufizuar, sepse çmimi mund të vazhdojë të rritet. Mund të humbni më shumë se gjithë kapitalin tuaj, dhe kjo është shumë keq. Prandaj, nëse merrni një pozicion short, doni të siguroheni që rreziku juaj në anën negative të jetë i mbrojtur.

Po nëse doni të shkurtoni një monedhë si paundin britanik? Në këtë rast, do të shkoni te një person ose kompani britanike dhe do t’i kërkoni t’ju huazojë para. Ata thonë: “Sigurisht, ja 100 paund britanikë. Na i ktheni pas disa ditësh me pak interes dhe do të pimë çaj me biskota.” Tani, ju merrni ato 100 paund dhe i konvertoni në 295 marka gjermane sipas kursit të dakordësuar.

Në këtë pikë, ju do të dëshironit shumë që paundi britanik të humbiste vlerë kundrejt markës gjermane. Pse? Sepse nëse paundi zhvlerësohet me 10%, kur t’i konvertoni 295 markat përsëri në paund për të shlyer huanë, do të keni 110 paund. Mund të ktheni 100 paund plus pak interes, dhe do t’ju mbeten rreth 10 paund fitim.

Pra, fitoni para nëse paundi zhvlerësohet. Por çfarë nëse paundi forcohet? Do të humbisnit gjithçka. Këtu qëndronte brilanca e bastit të Soros: nëse paundi rrëzohej, ata do të fitonin miliarda nga pozicioni short. Dhe nëse paundi rritej në vlerë? Epo, ai skenar ishte i pamundur sepse të gjithë e dinin që stërlina ishte e mbivlerësuar. Ajo tashmë tregtohej në fundin e bandës së lejuar, dhe e vetmja gjë që e mbante ishte ndërhyrja e qeverisë. Nuk kishte asnjë skenar ku paundi do të forcohej. 

Pra, ose paundi do të qëndronte afërsisht në të njëjtin nivel (rast në të cilin fondi i Soros nuk do të fitonte, por as nuk do të humbiste shumë), ose do të zhvlerësohej dhe firma do të fitonte një shumë marramendëse. Nuk kishte rrezik të madh në anën negative , vetëm një potencial gjigant në anën pozitive. 

Siç e përmbledh libri The Handbook of Hedge Funds:

“Nëse spekulatorët do të thyenin ERM-në, të qenët short me paundin mund të rezultonte një pozicion shumë fitimprurës. Edhe nëse zhvlerësimi nuk do të ndodhte, gjasat që paundi të forcohej ishin të vogla — ishte më e mundshme të qëndronte duke u luhatur në dysheme e përcaktuar nga ERM. E vetmja anë negative për spekulatorët ishin kostot e transaksionit.” 

Dhe kështu, atë mëngjes, Soros dhe fondi i tij e rritën pozicionin short kundër paundit britanik nga 1.5 miliardë në 10 miliardë dollarë. Ishte basti i përsosur me një rrezik të kufizuar dhe një fitim potencialisht të pakufizuar. Ishte si të vije bast për hedhjen e një monedhe: nëse del “kokë” (paundi zhvlerësohet), fiton shumë para. Nëse del “pil” (kursi mbetet i fiksuar), humbet vetëm pak para për interesin e huasë. Është lloji i bastit ku Soros do të hidhte para gjatë gjithë ditës, edhe nëse do t’i duhej të huazonte miliarda. 

Duke luftuar spekulatorët

“Pozicioni ynë total deri të Mërkurën e Zezë duhej të ishte pothuajse 10 miliardë dollarë. Planifikonim të shisnim më shumë se kaq. Në fakt, kur Norman Lamont [ministri britanik i financave] tha pak para zhvlerësimit se do të huazonte afro 15 miliardë dollarë për të mbrojtur stërlinën, u argëtuam sepse ishte afërsisht aq paundë sa ne donim të shisnim.” 

– George Soros, 1992

Ndërsa Europa flinte, Soros huazonte dhe shiste paund nga kushdo që mundej. Pozicioni i Quantum Fund kaloi 10 miliardë dollarë në short kundër paundit. Fonde të tjera hedge morën vesh për tregtinë (dhe raportin nga Bundesbank) dhe filluan të bënin të njëjtën gjë, duke huazuar dhe shitur paund.

Kur tregjet e Londrës u hapën dhe zyrtarët e thesarit britanik nisën ditën e punës, dhjetëra miliarda paund ishin shitur. Paundi ishte rrezikshëm afër rënies nën nivelet e detyruara nga ERM.

Banka e Anglisë po përballej me një ditë shumë të keqe.

Zyrtarët britanikë reaguan fillimisht duke blerë një miliard paund në orën 8:40 të mëngjesit. Blerja nuk pati asnjë efekt mbi çmimin e paundit. E gjithë bota po shiste dhe qeveria britanike nuk kishte fuqinë blerëse për ta përballuar. Vlerësohet se qeveria britanike shpenzoi 27 miliardë paund nga rezervat e saj duke blerë paund, pa rezultat.

Në orën 9:00, ministri i financave Norman Lamont kontaktoi kryeministrin John Major dhe i tha se ishte e pamundur të blinin mjaftueshëm paund për të mbajtur monedhën të mbështetur. Opsioni i vetëm që mbetej për të ruajtur kursin ishte rritja dramatike e normave të interesit për të tërhequr blerës. Kryeministri Major refuzoi. Britania ishte në mes të një recesioni dhe rritja e normave do ta tkurrte edhe më shumë ekonominë. Do të ishte vetëvrasje politike.

Tani po derdhej gjak. Tregjet financiare globale vazhdonin të vinin baste kundër paundit. Një orë e gjysmë më vonë, Lamont e telefonoi sërish kryeministrin për ta bindur. Këtë herë kryeministri u dorëzua. Në orën 11:00, qeveria britanike njoftoi rritjen e normave të interesit nga 10% në 12%. (këto janë shifra të jashtëzakonshme)

Si reagoi paundi ndaj kësaj rritjeje të madhe? Asgjë. Paundi vazhdoi të binte. Lamont shkoi në rezidencën e kryeministrit për të gjetur një zgjidhje, gjë që çoi në njoftimin e një tjetër rritjeje, nga 12% në 15%.

Cili ishte efekti i kësaj rritjeje mbi paundin? Përsëri, asgjë. Siç dokumenton më vonë Mallaby në librin e tij, Soros dhe grupi i spekulatorëve e dinin se fitorja ishte afër:

“Në tavolinat e tyre në anën tjetër të Atlantikut, Druckenmiller dhe Soros i panë rritjet e normave si një akt dëshpërimi nga një njeri në agoni. Ishin një sinjal se fundi po afrohej, dhe se ishte koha për një shtytje të fundit për ta shitur deri në fund monedhën britanike.” 

Tregu priste që Britania do të detyrohej të zhvlerësonte monedhën dhe se asnjë rritje norme apo blerje monedhe nuk do ta ndryshonte këtë. Në këtë pikë, pritshmëria që Britania do të dilte nga ERM dhe do të zhvlerësonte monedhën ishte bërë një profeci vetëpërmbushëse; nëse spekulatorët e besonin mjaftueshëm për të vënë paratë e tyre pas saj, ajo do të ndodhte.

Në orën 19:30 të asaj mbrëmjeje, Lamont mbajti një konferencë për shtyp për të njoftuar se Britania do të dilte nga ERM dhe do ta linte monedhën të luhatej lirshëm në treg. Soros dhe spekulatorët fituan.

Pasojat e “të mërkurës së zezë” 

Historia financiare britanike tashmë i referohet 17 shtatorit 1992 si “E Mërkura e Zezë”; George Soros, megjithatë, ndoshta e quan diçka si “E Mërkura e Mrekullueshme”. Pasi Britania e Madhe la monedhën të luhatej lirshëm, paundi ra me 15% kundrejt markës gjermane dhe 25% kundrejt dollarit amerikan. 

-Siç do ta mbani mend, Quantum Fund i Soros kishte afërsisht 15 miliardë dollarë të vendosura në bast se paundi do të binte kundrejt monedhave të tjera. Ata kishin huazuar miliarda për ta bërë këtë tregti, dhe kishin të drejtë. Ja çfarë ndodhi me vlerën e fondit të tyre krahasuar me çmimin e paundit: 

-Burimi: The Handbook of Hedge Funds 

Vlera e fondit u rrit pothuajse menjëherë nga 15 miliardë dollarë në 19 miliardë dollarë sapo paundi u la të luhatej lirshëm; disa muaj më vonë, fondi vlente pothuajse 22 miliardë dollarë. Mbani mend, ky është një hedge fund, kështu që Soros dhe partnerët e tij morën të paktën 20% të atyre 7 miliardë dollarëve fitim, që do të thotë të paktën 1.4 miliardë dollarë. Dhe kështu miq, bëhesh miliarder.

Natyra e tregtimit në Wall Street është që nëse ti fiton shumë, dikush tjetër duhet të humbasë shumë. Në këtë rast, pati një transferim të madh pasurie nga taksapaguesit britanikë tek Soros dhe menaxherë të tjerë të hedge fund-eve. The Guardian rrëfen:

“Jim Trott, ish-shefi i tregtimit për Bankën e Anglisë, e përshkroi ditën si ‘jashtëzakonisht të kushtueshme’. Ai tha se prapa skenave bleu më shumë sterlina në katër orë atë ditë se kushdo më parë apo më pas. Të gjitha blerjet e tij humbën vlerë gjatë ditës, dhe ranë edhe më shumë kur qeveria u tërhoq.” 

Në prag të zhvlerësimit, Thesari britanik vazhdoi të shpenzonte valutën e huaj për të blerë paundë britanikë që u bënë shumë më pak të vlefshëm pasi kursi i këmbimit u la i lirë. Për të ruajtur fiksionin se paundi ishte i çmuar saktë, në thelb pagoi një dollar për diçka që të gjithë e dinin se do të vlente tre të katërtat. Kostoja për taksapaguesit britanikë u vlerësua rreth 3.3 miliardë paund.

Humbja e miliardave dollarë nga paratë e taksapaguesve është aq e zakonshme për politikanët, sa mund të mos humbasin shumë gjumë për këtë. Por ata shqetësohen për pasojat politike të dukjes publike si një tufë të paaftësh. Nuk mund të bësh disa njoftime brenda një dite se po rrit masivisht normat e interesit në mes të një recesioni apo se po ndryshon tërësisht mënyrën si funksionon valuta e huaj, pa i dhënë të gjithëve përshtypjen se nuk ke asnjë ide çfarë po bën.

John Major e kishte bërë hyrjen në ERM gurthemel të politikës së tij monetare dhe planit për të sjellë kursim në Angli. Ngjarjet ia shkatërruan besueshmërinë. Votuesit e nxorën Majorin dhe partinë e tij nga pushteti në zgjedhjet e radhës. Siç rezultoi, Margaret Thatcher kishte të drejtë: Mbretëria e Bashkuar nuk kishte punë të përpiqej të mbante artificialisht të fortë monedhën e saj në një epokë kur një grusht hedge fund-esh mund të grumbullonin më shumë kapital në pak orë sesa kishte në dispozicion Banka e Anglisë.

Nëse po kërkoni një mësim nga kjo histori, ky është një prej tyre. Shuma e parave që qarkullon në tregjet globale është aq e madhe sa mund të gjunjëzojë edhe qeverinë britanike brenda një dite. Një tjetër mësim është se rregullore të tilla mund të krijojnë boshllëqe të papritura, dhe dikush më i zgjuar se politikanët do ta dallojë përfundimisht.

Por ndoshta më e rëndësishmja, kjo histori tregon fuqinë e bastit të njëanshëm. Në vitin 1992, basti ishte një tregti makroekonomike e ndërtuar me zgjuarsi kundër kurseve fikse të këmbimit, e ekzekutuar nga George Soros dhe ekipi i tij. Nëse do të kishin gabuar, humbja do të ishte pothuajse zero. Por ata kishin të drejtë, dhe fitimi ishte i paimagjinueshëm.

Baste të tilla rrallë paraqiten, por kur ndodhin, transferime të mëdha pasurie kalojnë nga delet tek ujqërit./Periskopi